BMI - oblicza? czy nie? Zalety i wady wsp??czynnika masy cia?a
Jednym z najch?tniej u?ywanych, a r?wnocze?nie bardzo cz?sto krytykowanych sposob?w na ocen? od?ywienia organizmu jest BMI. Cho? pomys? na ten wsp??czynnik si?ga a? XIX wieku, BMI wci?? pozostaje w u?yciu. Czy s?usznie?
Potrzebujesz konsultacji?
Omów swój problem medyczny z lekarzem i uzyskaj leczenie, E-receptę, E-zwolnienie.
Czym jest BMI?
BMI, czyli Body Mass Index, oznacza dos?ownie indeks masy cia?a. Oblicza si? go w prosty spos?b, dziel?c mas? cia?a (podan? w kilogramach) przez kwadrat wzrostu podany w metrach.
BMI jest wykorzystywany do okre?lenia stanu od?ywienia cia?a - czy mamy do czynienia z niedowag?, nadwag? czy wr?cz oty?o?ci?. Do tego s?u?? odpowiednie przedzia?y wska?nika BMI. Najcz??ciej przyjmowane zakresy to:
- wyg?odzenie - BMI poni?ej 16
- wychudzenie - BMI 16-16.99
- niedowaga - BMI 17-18.49
- prawid?owa masa cia?a - BMI 18.5-24.99
- nadwaga - BMI 25-29.99
- oty?o?? I stopnia - BMI 30-34.99
- oty?o?? II stopnia - BMI 35-39.99
- oty?o?? III stopnia - BMI 40 i wy?sze
Mo?na r?wnie? wysun?? zalecenia w zale?no?ci od wieku, jednak s? one rzadziej stosowane:
- osoba w wieku 19-24 lat powinna utrzymywa? BMI 19-24
- w wieku 25-34 lat - BMI 20-25
- w wieku 35-44 lat - BMI 21-26
- w wieku 45-54 lat - BMI 22-27
- w wieku 55-64 lat - BMI 23-28
- w wieku ponad 64 lat - BMI 24-29
U dzieci i nastolatk?w nie stosuje si? wy?ej wymienionych przedzia??w, a BMI powinno zosta? odniesione do odpowiednich dla wieku i p?ci warto?ci w siatkach centylowych. Na podstawie tego, kt?ry centyl osi?ga dziecko, okre?la si? stan od?ywienia.
Konieczno?? okre?lania, jaka masa cia?a jest dla danej osoby prawid?owa, jest bardzo wyra?na. Wielokrotnie wykazano powi?zanie nadmiernej masy cia?a z wyst?powaniem chor?b, m.in. uk?adu sercowo-naczyniowego, co bezpo?rednio wi??e si? ze ?miertelno?ci?. Z drugiej strony, osoby z bardzo niskim BMI r?wnie? cierpi? na choroby obarczone du?? ?miertelno?ci?. Wyznaczenie, jaka masa cia?a mo?e by? okre?lona jako prawid?owa jest wi?c z jednej strony bardzo potrzebne, a z drugiej - niezwykle trudne.
Sk?d wzi??o si? BMI?
Sam spos?b obliczania BMI i przedstawiania go jako sposobu okre?lania stosowno?ci masy cia?a dla danego wzrostu by? pomys?em Adolphe?a Queleta, matematyka i statystyka, kt?ry interesowa? si? zagadnieniami socjologii.
Aktualne rozumienie BMI zacz??o by? popularne od czasu publikacji Ancela Keysa w 1972 roku.
Dlaczego warto u?ywa? BMI?
BMI niew?tpliwie ma swoje zalety. Dla wielu os?b b?dzie faktycznie do?? dobrym orientacyjnym wska?nikiem stanu od?ywienia, a przyj?cie warto?ci granicznych mo?e stanowi? podstaw? do dalszych dzia?a?. Ponadto to jest to wska?nik prosty i szybki do obliczenia, nie wymagaj?cy skomplikowanych czy kosztownych bada?. Zbadanie BMI mo?e by? wst?pem do przeprowadzenia dalszej diagnostyki.
BMI ma te? swoj? zalet? jako wska?nik wykorzystywany w badaniach statystycznych, kt?ry pozwala okre?li? og?lne tendencje dotycz?ce masy cia?a w populacjach.
W niekt?rych krajach u?ywa si? dostosowanych norm BMI, w zale?no?ci od charakterystyki populacji, ponadto zakresy w np. Wielkiej Brytanii uwzgl?dniaj? pochodzenie etniczne badanego pacjenta.
Warto pami?ta?, ?e BMI mo?e by? wymienione w?r?d wskaza? do stosowania leku, jest tak?e wykorzystywane w wielu skalach (np. skale ryzyka zakrzepowo-zatorowego).
Potrzebujesz konsultacji?
Omów swój problem medyczny z lekarzem i uzyskaj leczenie, E-receptę, E-zwolnienie.
Jakie ograniczenia ma BMI?
BMI nie jest idealnym wska?nikiem odzwierciedlaj?cym stan naszego organizmu. Nie uwzgl?dnia procentowego udzia?u poszczeg?lnych tkanek w budowie cia?a, st?d na przyk?ad profesjonalni sportowcy z du?? mas? mi??niow?, pomimo niskiego udzia?u tkanki t?uszczowej w organizmie, mog? wykracza? poza prawid?owe warto?ci BMI. Ponadto, BMI mo?e przeszacowywa? u os?b o wysokim wzro?cie (i niedoszacowywa? u niskich), wskazuj?c wy?sze wska?niki ni? ma to odzwierciedlenie w rzeczywisto?ci.
BMI potrafi ?oszukiwa?? tak?e w drug? stron? - osoby o stosunkowo du?ej zawarto?ci tkanki t?uszczowej i niskiej masie mi??niowej mog? utrzymywa? prawid?owe BMI (a wi?c wydaje si?, ?e ich stan od?ywienia jest prawid?owy) mimo nieodpowiedniego sk?adu cia?a. Takie nieadekwatne wyniki cz?sto osi?gaj? osoby starsze oraz te o typie sylwetki tzw. ?skinny fat?. BMI nie okre?li r?wnie? dobrze stosunku masy cia?a do wzrostu u os?b np. po amputacji ko?czyny.
Kolejnym problemem jest nierozr??nianie mi?dzy typami sylwetki u os?b o podobnej masie cia?a i wzro?cie. Poza procentowym udzia?em tkanek organizmu, w przypadku tkanki t?uszczowej istotny jest tak?e jej rozk?ad - brzuszna tkanka t?uszczowa ze wzgl?du na funkcje hormonalne i zwykle wi?zanie si? z ot?uszczeniem narz?d?w wewn?trznych b?dzie mia?a inny wp?yw na zdrowie danej osoby ni? tkanka zebrana np. w okolicy bioder.
BMI nie uwzgl?dnia tak?e r??nic w p?ci i wieku, nie bierze pod uwag? wielu czynnik?w wp?ywaj?cych na zdrowotno??, m.in. trybu ?ycia, palenia papieros?w, aktywno?ci fizycznej, poziomu cholesterolu i innych, dlatego zawsze warto korzysta? z kilku dost?pnych skal dotycz?cych r??nych aspekt?w naszego zdrowia.
Modyfikacje BMI
Istniej? pewne nowe modyfikacje wska?nika BMI, pomagaj?ce zmniejszy? jego ograniczenia.
Indeks Rohrera oblicza si? podobnie jak w przypadku BMI, tyle ?e wzrost podnosi si? do pot?gi trzeciej zamiast drugiej. Ma on zastosowanie m.in. w badaniach prenatalnych, ewentualnie w badaniach populacji pediatrycznej. W jego przypadku bardzo niski albo wysoki wzrost nie stanowi takiego ograniczenia jak przy obliczaniu BMI.
Modyfikacj? BMI zaproponowa? tak?e Nick Trefethen, kt?rego wz?r pozwala na lepsze oszacowanie BMI u szczeg?lnie wysokich i niskich os?b, co, jak wspomniano wy?ej, jest jednym z ogranicze? BMI. W tej modyfikacji BMI wzrost podnosi si? do pot?gi 2.5, a ca?o?? mno?y przez wsp??czynnik 1.3.
Mo?liwe jest tak?e dzielenie wyniku BMI przez graniczne optymalne BMI (czyli zwykle 25). Wynik w granicach 0.74 i 1 wskazuje na prawid?ow? mas? cia?a, a wynik powy?ej - na nadwag?. Dzi?ki takiemu u?yciu BMI mo?na oszacowa?, o jaki procent dana osoba wykracza poza przyj?t? norm? (tzn. wynik 1.4 - 40%).
Co je?li nie BMI?
Coraz popularniejsz? metod? szacowania stanu od?ywienia jest mierzenie obwodu pasa i dzielenie go przez wzrost - waist-to-height ratio, WHtR. Ze wzgl?du na du?e znaczenie oty?o?ci brzusznej w patogenezie chor?b takich jak choroby sercowo-naczyniowe, taki wsp??czynnik mo?e mie? wi?ksze znaczenie prognostyczne ni? BMI. Mo?liwe jest tak?e dzielenie obwodu pasa przez obw?d bioder, jednak jest to metoda trudniejsza do wykonania i nie maj?ca tak du?ego znaczenia jak poprzedni wska?nik.
Wynik WhTR okre?laj?cy brak zwi?kszonego ryzyka mie?ci si? w przedziale 0.4-0.49. W przypadku osi?gni?cia wyniku 0.5-0.59 mo?emy m?wi? o zwi?kszeniu ryzyka chor?b takich jak cukrzyca typu 2 , nadci?nienie t?tnicze czy choroby sercowo-naczyniowe, natomiast wynik 0.6 i powy?ej oznacza dalsze zwi?kszenie tego ryzyka.
Kolejnym wska?nikiem jest Surface-based Body Shape Index (SBSI), kt?ry opiera si? na czterech parametrach: powierzchni cia?a, obwodzie korpusu (vertical trunk circumference), obwodzie w pasie oraz wzro?cie. Cho? wydaje si?, ?e mo?e on lepiej ocenia? ryzyko chor?b zwi?zanych z oty?o?ci? i ?miertelno??, nie cieszy si? szczeg?ln? popularno?ci? ze wzgl?du na trudniejszy spos?b pobierania wymiar?w i obliczania wska?nika.
Celem oszacowania ilo?ci tkanki t?uszczowej mo?na skorzysta? z metody mierzenia fa?d?w sk?rnych w odpowiednich miejscach (najlepiej z u?yciem tzw. fa?domierza, kt?ry pozwoli na dok?adny pomiar - mo?na skorzysta? z fa?domierzy zegarowych czy elektronicznych). Dost?pne s? r?wnie? urz?dzenia umo?liwiaj?ce szacowanie sk?adu cia?a, wykorzystuj?ce zjawisko impedancji bioelektrycznej (BIA), kt?re bierze pod uwag? r??nice w przewodzeniu pr?du przez r??ne tkanki cia?a.
Istnieje wiele sposob?w na oszacowanie stanu od?ywienia cia?a, jednak nale?y pami?ta?, ?e poza r??nymi wsp??czynnikami i obliczeniami ogromne znaczenie ma w?asne samopoczucie, wsp??istniej?ce choroby i wyniki bada?. Tylko szeroki obraz mo?e w pewien spos?b odzwierciedla? stan zdrowotny organizmu. Wszelkie kroki s?u??ce do zwi?kszenia lub zmniejszenia masy cia?a najlepiej podejmowa? pod opiek? lekarza oraz specjalisty zajmuj?cego si? ?ywieniem. Pomocna mo?e by? tak?e konsultacja psychologiczna.
